Finansal Yönetim Danışmanı Dr. İbrahim Can, yüksek enflasyon, gelir dağılımı bozukluğu, işsizlik, depreme dayanıksız yapı stoku ve kiracı-ev sahibi uyuşmazlıkları barınma sorununu yapısal bir krize dönüştürdüğünü söylüyor.
Barınma krizinin önemli nedenlerinden birinin emlak komisyon sistemi olduğunu açıklayan Can, sosyal medya hesabuI X'ten barınma sorununa karşı alınması gereken önlemleri anlattı.
Türkiye’de Barınma Krizi ve Emlak Komisyon Sisteminin Reformu 1-Sorunun Çerçevesi Türkiye’de nüfusun yaklaşık %44’ü ev sahibi değil. Yüksek enflasyon, gelir dağılımı bozukluğu, işsizlik, depreme dayanıksız yapı stoku ve kiracı-ev sahibi uyuşmazlıkları barınma sorununu yapısal bir krize dönüştürmüş durumda.
Bu krizin önemli bileşenlerinden biri de emlak komisyon sistemidir. 2- Mevcut Uygulamadaki Sorunlar Kiralama işlemlerinde: ▪️Çoğunlukla kiracı 1 aylık kira + KDV komisyon öder.
Satış işlemlerinde: ▪️Alıcı %2 + KDV ▪️Satıcı %2 + KDV Toplamda %4 + KDV Başlıca Problemler ▪️Komisyon oranları ekonomik gerçeklikle uyumsuz derecede yüksektir. ▪️Ödemelerin önemli kısmı fiilen kayıt dışı yapılmaktadır.
▪️Lisanslama süreci nitelik açısından yetersizdir. ▪️SPK Gayrimenkul Değerleme Uzmanlığı lisansı ve yetkisi olmadan fiyat belirleme yapılmaktadır. ▪️Deprem riski gibi hayati unsurlar fiyatlama sürecine sistematik olarak dahil edilmemektedir.
▪️Etkin bir denetim mekanizması yoktur. ▪️Banka anlaşmalı kredi tahsis hizmetleri gibi mali mevzuata aykırı işlemler kayıt dışı yürütülmektedir. Sonuç: Piyasadaki yapısal boşluklar suistimal edilmekte, aracılık edenlerin komisyon zinciri büyümekte ve fiyatlar yapay biçimde şişmektedir.
3- Düzenleme Önerisi (Kamu Yararı Odaklı Model) A) Lisans ve Denetim Reformu ▪️Lisanslama yeniden yapılandırılmalı. ▪️Zorunlu mesleki yeterlilik ve etik sınav getirilmeli. ▪️Tüm ödemeler kayıtlı ve dijital sistem üzerinden yapılmalı.
▪️Değerleme raporu zorunlu hale getirilmeli. ▪️Satışlarda deprem risk derecelendirme notu rapora eklenmeli. B) Komisyon Yapısının Revizyonu Kiralama İşlemleri 1) Yer gösterme ücreti: Asgari ücretin %5’i (potansiyel kiracıdan) → Ancak ilan bilgileri eksiksiz, doğru ve profesyonel foto/video içermesi şartıyla.
2) Sözleşme komisyonu: 1 aylık kira bedelinin yarısı kiracıdan, yarısı ev sahibinden. Satış İşlemleri Rayiç bedel üzerinden toplam %2 (alıcı ve satıcı arasında eşit paylaşım → kişi başı %1).
Zorunlu değerleme raporu ve deprem risk notu ekli. 4- Temel İlke Barınma hakkının kriz boyutuna ulaştığı bir ülkede, aracılık hizmetleri serbest kazanç alanı değil, düzenlenmiş kamu yararı alanı olmalıdır.