İzmir Büyükşehir Belediyesi iştiraki İZPA’nın “Mercek İzmir” başlığı altında hazırladığı İzmir’de Barınma Sorunu Raporu, ekonomik krizin kentte en görünür etkisinin barınma maliyetleri olduğunu ortaya koydu.
Konu ile ilgili olarak paylaşılan detaylara göre söz konusu çalışma, İzmir’in konut harcamalarında İstanbul’dan sonra Türkiye’nin en pahalı ikinci ili konumuna yükseldiğini, bazı ilçelerde kiraların son yedi yılda 20 katın üzerine çıktığını ortaya koyuyor.
İZPA uzman ekiplerinin hazırladığı rapor, ekonomik ve sosyal yaşamın sürdürülebilirliğinde barınmanın belirleyici rolüne dikkat çekiyor. “İyi olma hali” kavramını temel alan çalışmada; bireylerin sağlıklı, güvenli ve tatmin edici bir yaşam sürebilmesi için yalnızca bir konuta sahip olmanın yeterli olmadığı, bu konutun erişilebilir, uygun fiyatlı, nitelikli ve dayanıklı olması gerektiği vurgulanıyor.
Rapora göre barınmanın niteliği aşağıdaki unsurlarla doğrudan bağlantılı: -Konutun bulunduğu çevrenin güvenliği -Sosyal donatılara ve kentsel hizmetlere erişim -Çevresel sürdürülebilirlik -Komşuluk ilişkileri ve sosyal içermeyi destekleyen yerel yapı -İklim koşullarına dayanıklı, yalıtımlı ve sağlıklı yaşam alanları Ev sahibi–kiracı gerilimlerinin arttığı mevcut ortamda, konutun kalitesi ve ekonomik erişilebilirliği kentteki yaşam doyumunun en kritik bileşeni hâline geldi.
İZMİR'DE KONUT HARCAMALARI TÜRKİYE ORTALAMASININ ÇOK ÜZERİNDE TÜİK Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi verilerine göre İzmir, konut harcamaları açısından 143,9 endeks değeriyle İstanbul’un hemen ardından ikinci sırada yer aldı.
Sıralama şu şekilde: İstanbul: 147,3 İzmir: 143,9 Aydın–Denizli–Muğla: 122,7 Ankara: 121,6 Bu veriler, İzmir’de hanehalklarının gelirlerine oranla çok daha yüksek barınma maliyetleri ile karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
Uluslararası tanımlara göre kira giderlerinin hane gelirinin %30’unu aşması, barınmanın sürdürülebilirliğini tehlikeye atıyor. Ancak İzmir’de durum çok daha çarpıcı.
Raporda dört kişilik, iki asgari ücretli yetişkinden oluşan bir hanenin 2025 yılı toplam aylık gelirinin 44. 208 TL olduğu belirtiliyor. Bu gelirle uygun fiyatlı kira sınırı 13. 262 TL olmalı.
Ancak İzmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekare bir konutun ortalama kirası 25. 820 TL seviyesinde. Bu rakam, kira/gelir oranında %58’in üzerine çıkıyor ve uygun fiyatlılık eşiğinin yaklaşık iki katı.
Gelir seviyesi daha düşük ilçelerde bile (Karabağlar, Bayraklı gibi) barınma maliyetleri %30’luk ideal sınırı çoktan aşmış durumda. KİRALAR 20 KAT ARTTI 2018–2025 dönemini kapsayan analizde kira artışları dramatik boyutlara ulaştı: Narlıdere: 23 kat Güzelbahçe: 21 kat Karşıyaka: 20 kat Balçova: 20 kat Bu artış, İzmir’de barınma krizinin yalnızca düşük gelirli haneleri değil, orta gelir grubunu da derinden etkileyen yapısal bir sorun hâline geldiğini gösteriyor.
BARINMA HAKKINA ERİŞİM ZORLANIYOR Raporun genel değerlendirmesinde şu bulgular öne çıkıyor: İzmir’de barınma maliyetleri, yaşam maliyetinin ana belirleyicisine dönüşmüş durumda.
Mevcut gelir seviyeleri, özellikle asgari ücretli ve sabit gelirli haneler için konuta erişimi fiilen imkânsız hâle getiriyor. Barınma maliyetlerindeki artış yalnızca bireysel refahı değil, kentte sosyal adalet, mekânsal bütünlük ve yaşam kalitesi üzerinde de yıpratıcı etkiler yaratıyor.
Kentin fiziksel, sosyal ve ekonomik yapısının geleceği için barınma alanında kapsayıcı politikaların süratle geliştirilmesi gerekiyor.